تفاوت انواع قهوه روبوستا و عربیکا و نحوه انتخاب آن‌ها

قهوه یکی از محبوب ترین نوشیدنی های دنیاست و دو گونه اصلی که بیشترین سهم بازار را دارند، عربیکا و روبوستا هستند. شناخت تفاوت های این دو نه فقط برای علاقمندان به طعم و عطر قهوه مهم است، بلکه برای کسانی که می خواهند خرید بهتری انجام دهند یا قهوه ای مناسب ذائقه و روش دم آوری شان پیدا کنند نیز ضروری است. در ادامه به جنبه های مختلف تفاوت بین عربیکا و روبوستا و نکاتی برای انتخاب درست می پردازیم.

منشأ، گیاهشناسی و پراکندگی عربیکا (Coffea arabica) عمدتاً از ارتفاعات بالاتر می آید و در کشورهای قهوه خیز آمریکای لاتین، شرق آفریقا و بخش هایی از آسیا کشت می شود. درخت عربیکا نسبت به شرایط محیطی حساس تر است و نیاز به آب و دمای معتدل دارد. روبوستا (Coffea canephora) معمولاً در ارتفاعات پایین تر و مناطق گرمسیری مثل غرب و مرکز آفریقا، و بخش هایی از آسیا رشد می کند. روبوستا مقاوم تر است؛ نسبت به آفات و بیماری ها و شرایط سخت آب و هوایی تاب آوری بیشتری دارد.

طعم، عطر و مشخصات حسی یکی از برجسته ترین تفاوت ها در طعم و عطر است. عربیکا معمولاً طعمی ملایم تر، پیچیده تر و با اسیدیته (ترشی) روشن تر دارد؛ یادآور طعم های میوه ای، شکلاتی یا گل مانند است. در مقابل، روبوستا طعمی قوی تر، زمینی تر و گاهی تلخ تر دارد و اسیدیته آن کمتر است. بدنه (body) روبوستا معمولاً سنگین تر و روغنی تر است و این موضوع باعث می شود در ترکیب با شیر یا در اسپرسوی پرکِرِما تاثیرگذار باشد.

محتوای کافئین و اثرات سلامتی روبوسـتا تقریباً دو برابر عربیکا کافئین دارد. کافئین نه تنها محرک است، بلکه نقش حفاظتی برای گیاه مقابل آفات ایفا می کند؛ همین موضوع باعث شده روبوستا مقاوم تر رشد کند. از منظر سلامت، کافئین زیاد می تواند در برخی افراد موجب اضطراب، بی خوابی یا تپش قلب شود؛ بنابراین افراد حساس بهتر است به نسبت عربیکا تمایل نشان دهند. البته ترکیبات دیگری مثل اسید کلروژنیک در قهوه وجود دارند که خواص آنتی اکسیدانی دارند و تأثیرات پیچیده تری بر بدن دارند.

قیمت و دسترسی به دلیل حساسیت بالای کشت عربیکا، تولید آن پرهزینه تر است و معمولاً قیمت بیشتری در بازار دارد. روبوستا ارزان تر و در دسترس تر است، مخصوصاً در مخلوط های صنعتی و فوری. همچنین تغییرات اقلیمی و شیوع بیماری ها می تواند عرضه عربیکا را تحت تأثیر قرار دهد و قیمت را بالا ببرد.

نقش در ترکیب های قهوه (بلند و اسپرسو) در قهوه های تک منبع (single origin)، عربیکا معمولاً محبوب تر است به دلیل پیچیدگی طعمی و ظرافت. اما در ترکیب های اسپرسو، شاهد استفاده از روبوستا برای افزایش کرما، بدنه و ماندگاری طعم هستیم. بسیاری از ترکیب های کلاسیک اسپرسو، درصدی روبوستا در کنار عربیکا دارند تا از نظر حسی توازن ایجاد شود: عربیکا برای ظرافت و عطر، روبوستا برای شدت و کرما.

تأثیر نوع رست (روست) بر طعم نوع رست می تواند تفاوت های گونه ای را تغییر دهد. رست روشن تر، ویژگی های اسیدی و میوه ای عربیکا را برجسته تر می کند، در حالی که رست تیره تر تمایلات تلخی، کاراملی یا دودی را افزایش می دهد و می تواند بسیاری از تفاوت های ابتدایی بین دو گونه را کاهش دهد. روبوستا در رست های تیره تر اغلب طعم فشرده و قوی تری پیدا می کند که برای برخی روش های دم آوری و ترکیب ها مطلوب است.

روش دم آوری و تناسب با گونه ها روش دم آوری تاثیر زیادی بر انتخاب قهوه دارد. برای دم آوری های فیلتری مانند pour-over یا Chemex که شفافیت طعم و اسیدیته اهمیت دارد، عربیکای باکیفیت گزینه بهتری است. برای اسپرسو، ترکیب حاوی درصدی روبوستا می تواند کرما و ثبات طعمی بیشتری ایجاد کند. اگر از فرنچ پرس یا ترک استفاده می کنید و بدنه قوی می خواهید، روبوستا یا ترکیبی با درصد بالاتر روبوستا مناسب تر است.

چگونه قهوه مناسب خود را انتخاب کنیم؟

ذائقه تان را بشناسید: اگر به طعم های پیچیده، ملایم و با اسیدیته علاقه دارید، عربیکا را امتحان کنید. اگر دوست دارید قهوه ای قوی، تلخ تر و بدنه دار بنوشید یا به اسپرسو علاقه دارید، روبوستا یا ترکیبی از آن ها مناسب است.

توجه به روش دم آوری: برای فیلتری روشن تر سراغ عربیکای با رست روشن تا متوسط بروید؛ برای اسپرسو، ترکیب با روبوستا یا عربیکای رست تیره تر می تواند بهتر عمل کند.

نگاه به مبدا: قهوه های یک منبع از مناطق مختلف مشخصات متفاوتی دارند. قهوه های اتیوپیایی عربیکا معمولاً نت های میوه ای دارند؛ قهوه های آمریکای مرکزی اغلب متعادل و شکلاتی هستند. شناخت منطقه کمک می کند انتخاب دقیق تری داشته باشید.

چک کردن تاریخ رست: قهوه تازه رست طعم بهتری دارد. هرچه فاصله بین تاریخ رست و مصرف کمتر باشد، عطر و طعم بیشتر حفظ می شود.

بودجه و ارزش: اگر بودجه محدود است اما می خواهید طعم قوی و ثبات داشته باشید، روبوستا ارزش خوبی ارائه می دهد. اگر دنبال تجربه ی حس برانگیز و خاص هستید، سرمایه گذاری روی عربیکای باکیفیت منطقی تر است.

نکات خرید و نگهداری

از فروشگاه های معتبر و برندهایی که تاریخ رست را اعلام می کنند خرید کنید.

قهوه را در ظرف دربسته، دور از نور، گرما و رطوبت نگهدارید. آسیاب کردن قبل از مصرف، به حفظ عطر کمک می کند؛ اما اگر نمی توانید هر بار تازه آسیاب کنید، قهوه های آسیاب شده بسته بندی شده با تزريق نیتروژن یا در قوطی های محکم گزینه های بهتری هستند.

اگر امکان دارد، ابتدا بسته های کوچک بخرید و طعم ها را تست کنید تا نوع مناسب خود را پیدا کنید.

جمع بندی عربیکا و روبوستا هر کدام ویژگی های منحصربه فردی دارند: عربیکا برای تجربه های ظریف، پیچیده و عطرآگین مناسب است و روبوستا برای قدرت، کرما و هزینه کمتر گزینه ای مناسب تر به شمار می آید. انتخاب میان آن ها به شدت به ذائقه شخصی، روش دم آوری و بودجه بستگی دارد. توصیه ی عمومی این است که از آزمایش کردن نترسید؛ با تست قهوه های مختلف و ترکیب ها می توانید بهترین تعادل بین طعم، عطر و تأثیر کافئین را برای خود پیدا کنید.